Khi còn học Tiểu học (1955-1960) tại trường Tiểu học Xuyên Mỹ, Duy Xuyên Quảng Nam tôi đã học bài: “Đi một ngày đàng học một sàng khôn” như sau:

Đi cho biết đó biết đây
Ở nhà với Mẹ biết ngày nào khôn
Kìa thế giới năm châu quanh quất
Người bao nhiêu thì đất bấy nhiêu
Sông to núi lớn cũng nhiều
Đường đi lối lại trăm chiều ngổn ngang
Người bốn giống đen, vàng, đỏ, trắng
Trời bốn phương Nam, Bắc, Đông, Tây
Mênh mông nước nước, mây mây
Chẳng đi sao biết non này thổ kia.

(Khuyết danh)

Từ đó cho đến nay đã nhiều lần đi và nhiều lần đến ở nhiều nơi trên quả địa cầu nầy, nhưng tôi vẫn thấy như mình còn cần phải học hỏi nhiều hơn nữa, mặc dầu nay ở tuổi cũng gần 80 rồi. Ngày Hòa THượng Thích Bảo Lạc đi xuất gia (1957) và tôi đã theo chân anh ruột của mình vào chùa (1964) để đầu sư học đạo. Mấy Bà Cụ trong làng khua với nhau rằng: “Nhà Ông Quyên (Thân phụ của chúng tôi) có đến 2 người con cho đi xuất dương”. Tôi nghe chẳng hiểu gì cả, vậy mà sau nầy cả Hòa Thượng Thích Bảo Lạc và tôi đều được xuất dương sang Nhật Bản du học trước năm 1975. Như thế những gì mình chưa mong đợi, nhưng sự việc vẫn đến với mình như thường. Đó là gì? Phải chăng đó là nhân duyên, là phước báu? Hay là gì gì nữa. Mỗi người trong chúng ta sẽ có cách trả lời riêng của từng người vậy.

Chiếc máy bay Boeing 320 Thai Airways chở Ông Cháu chúng tôi bay từ phi trường Sydney, Úc Châu vào lúc 10:00 sáng ngày 24.1.2026 và sau gần 9 giờ bay, máy bay đã hạ cánh xuống sân bay Bangkok. Tại đó đã có xe của khách sạn đón về nghỉ ngơi một đêm và ngày hôm sau lại phải lên đường sớm để hướng tới Gaya, tỉnh Bihar của Ấn Độ; Bồ Đề

Đạo Tràng, nơi Đức Phật Thích Ca Mâu Ni thành đạo cách đây hơn 2.500 năm về trước. Vào lúc 7 giờ sáng ngày 25.1.2026 chúng tôi đã tham dự một buổi họp qua hệ thống Zoom của Quý Ngài Trưởng Lão trong Viện Tăng Thống của Giáo Hội Phật Giáo Việt Nam Thống Nhất, để nghe tường trình những Phật sự đã được thực hiện trong năm 2025. Phần tôi có 10 phút để trình bày về Hội Đồng Hoằng Pháp và Ủy Ban Phiên Dịch Trung Ương của Giáo Hội, kế tiếp Hòa Thượng Thích Thái Hòa và Hòa Thượng Thích Minh Tâm đã bổ túc cho những điểm còn thiếu sót. Và tôi đã phải đi nhanh ra phi trường kẻo lỡ chuyến bay, là một vấn đề nan giải.

Máy bay hạ cánh tại Phi trường Gaya sau hơn 3 tiếng đồng hồ bay từ Bangkok vào chiều ngày 25.1.2026. Lần nầy nhìn cách kiến thiết của phi trường, có cả đường lên xuống máy bay bằng cầu thang di động, thật là cảm phục cho sự phát triển của Ấn Độ trong những năm gần đây, chẳng bù với hơn 10 năm về trước, khi khách đến đây rồi, phải lội bộ từ máy bay vào đến quày nhận hành lý. Tuy nhiên khâu làm giấy tờ nhập cảnh quá nhiêu khê. Tốn gần cả tiếng đồng hồ mà chưa thấy đâu vào đâu cả. Kẻ ngước mặt lên trời, người than mỏi chân, đau cổ….thế nhưng nhân viên làm việc tại đó, hình như họ chẳng quan tâm, cuối cùng rồi chúng tôi cũng ra khỏi được nơi kiểm tra lần cuối. Quý Thầy, Cô và các Sư người Ấn Độ đã đến đón rất đông, nên không khí chờ mong hội ngộ thật là sôi động.

Chúng tôi được đưa về Trung Tâm Tu Học Viên Giác, nơi cách đây hơn 20 năm Thầy Hạnh Nguyện và Thầy Hạnh Tấn đã phát tâm xây dựng để có được như ngày hôm nay. Sau khi dùng

tối, Quý Thầy Như Tú (Thuỵ Sĩ), Hạnh Định và Hạnh Bổn (Đức) đã cùng tôi bàn một vài công việc Phật sự cần thiết cho chuyến đi nầy. Đó là việc điều hành Trung Tâm trong tương lai như thế nào và phát triển ra sao để phụng sự Tam Bảo cho được hoàn hảo.

Vào lúc 5:00 sáng ngày hôm sau 26.1.2026 nhằm ngày Mùng 8 tháng 12 âm lịch, chính là ngày Đức Bổn Sư Thích Ca Thành Đạo dưới cội Bồ Đề theo truyền thống Phật Giáo Đại Thừa, nên chúng tôi cùng các Thầy, Cô trì tụng Thần Chú Thủ Lăng Nghiêm và lễ lạy Chúc Tán Bát Tướng Thành Đạo nhân ngày lễ vía trọng đại nầy. Sau giờ điểm tâm chúng tôi lại ra Đại Tháp và có một thời kinh cầu an ngắn cho Pháp Hội Pháp Hoa do Thượng Toạ Thích Nhuận Tiến chủ xướng. Đây là một Pháp hội đặc biệt, các hành giả phát nguyện trì tụng mỗi ngày một bộ Kinh Pháp Hoa và sẽ hoàn kinh sau 108 ngày. Có lẽ việc nầy xưa nay ít xảy ra ở đâu đó tại ngoại quốc, mà không phải chỉ một hội mà có cả hai đạo tràng trì tụng song song như vậy: một tại Trung Tâm Tu Học Viên Giác và một tại dưới gốc cây Bồ Đề. Sau đó chúng tôi trở về lại Trung Tâm để tham dự một phiên họp quan trọng có mặt cả Thầy Hạnh Nguyện và Cô Tuệ Đàm Hương. Kết quả là từ tháng 3 năm 2026 trở đi sẽ do Ni Sư Tuệ Đàm Hương và chư Tăng Ni được giao phó chăm lo cho Trung Tâm Tu Học Viên Giác. Vậy xin Quý Ngài và Quý Vị an tâm về đường hướng sinh hoạt trong tương lai của Trung Tâm, sau khi Ni Sư Tuệ Đàm Hương đảm nhận trách nhiệm chính.

Vào lúc 15 giờ chiều cùng ngày, một buổi lễ cúng dường trai Tăng tổ chức trong

vườn Thiền của Bồ Đề Đạo Tràng do Phật tử Lỗ Vỹ Trí phát tâm dâng cúng tịnh tài lên cho hơn 500 Tăng Ni theo các truyền thống Phật Giáo như: Nam Tông, Kim Cang Thừa, Bắc Tông…vì vậy các thời kinh cầu nguyện theo thứ tự như sau: Pali, Việt Nam, Bhutan, Trung Hoa, Nhật Bản, Tây Tạng. Đúng là lễ cúng dường trai Tăng có tính cách thế giới như thí chủ hằng mong đợi.

Từ sáng sớm ngày 27.1.2026 phái đoàn chúng tôi gồm tất cả 9 Thầy, Cô thuê xe để đi đến núi Linh Thứu và các địa phương khác trong cùng ngày. Nhiều lần trước chúng tôi đã về đây và có tất cả 3 lần hành trì tam bộ nhất bái từ dưới chân núi Kỳ Xà Quật lên đến Hương Thất của Đức Phật, nhưng lần nầy ở tuổi gần 80, chúng tôi phải nương vào các Thị giả và cây gậy để được đăng sơn. Qua Linh Sơn kiều chúng tôi đến đảnh lễ hang động của Ngài A Nan, kể một câu chuyện ngắn về Ngài và tiếp tục bước lên Hương Thất để tụng một thời Kinh Bát Nhã. Lần nầy tại Hương Thất của Đức Phật không cho đốt hương, kể cả đèn cầy và cúng dường bằng tiền bạc. Có lẽ trong thời gian qua đã xảy ra một vài việc tế nhị ở tại nơi nầy. Tiếp đến Phái Đoàn chúng tôi quay lại động của Ngài Xá Lợi Phất để đảnh lễ; và tại bất cứ nơi nào, nếu có thời gian và những điều cần thiết thì chúng tôi cũng đã nói qua về tầm quan trọng cũng như ý nghĩa của từng nơi đã chiêm bái qua.

Leo chừng mấy trăm bậc thang mới lên đến được Chùa Hòa Bình của Nhật Bản. Tại đây chúng tôi niệm mấy chục lần câu: Nam Mô Diệu Pháp Liên Hoa Kinh; kế tiếp đó có một Thầy người Nepal xuất hiện, không rành tiếng Nhật mấy,

nhưng khi biết rằng trước đây chúng tôi đã du học tại Nhật, nên Ngài đã hoan hỷ mời xuống tầng dưới của chùa để uống trà và đàm đạo chuyện phế hưng. Điểm đến kế tiếp là Trúc Lâm Tịnh Xá, nhà kỷ niệm Ngài Huyền Trang (Xin xem thêm quyển Tây Vực Ký của tôi và Anh Nguyễn Minh Tiến vừa cho tái bản năm 2023 với lời giới thiệu của Hòa Thượng Thích Tuệ Sỹ), đã được hoàn chỉnh và đang hoạt động đón khách tham quan. Đây có thể nói là một công trình vĩ đại của Trung Hoa cũng như Ấn Độ xây dựng lên, để kỷ niệm việc Ngài Huyền Trang đã có mặt tại Đại Học Nalanda, học Duy Thức (Pháp Tướng) cùng Du Già Sư Địa Luận với Ngài Giới Hiền .

Vào năm Trinh Quán thứ 2 đời Nhà Đường (629), Ngài Huyền Trang đã một mình một ngựa Tây chinh, hướng đến xứ Phật, đi bộ 2 năm, học đạo 12 năm và lúc về cũng đi bộ 2 năm nữa. Tổng cộng 16 năm và năm 645 Ngài đã mang về Trung quốc 657 Kinh Văn bằng tiếng Sancrist trong tổng cộng 2.920 Kinh Văn trong Đại Chánh Tân Tu Đại Tạng Kinh; và suốt 19 năm cho phiên dịch ra Hán Văn các bộ Kinh, Luật, Luận mà Ngài đã mang về, để đến năm 664 Ngài viên tịch, thọ 62 tuổi (602-664). Ai đó nếu có duyên đến Ấn Độ chiêm bái, xin đừng bỏ qua nhà kỷ niệm nầy.

Buổi chiều cùng ngày có một số Quý Sư Cô đi tham bái Đại Học cổ Nalanda, và nơi cuối cùng Phái đoàn đến là phế tích ngục tù mà A Xà Thế đã cho giam giữ Vua Tần Bà Sa La. Đến đây mới nhớ lại bài thơ của Bà Huyện Thanh Quan về Thăng Long thuở ấy. Tuy không phải cha con tranh bá đồ vương như Ấn Độ, mà là phế tích của các triều đại

đã xảy ra cho quê hương Đại Việt của chúng ta và sẽ còn bao nhiêu dấu chấm phẩy nữa, mới có dấu chấm hết của lịch sử đổi thay???

Lúc 5 giờ sáng ngày 28.1.2026 chư Tăng Ni và Phật Tử hiện tạm trú tại Trung Tâm Tu Học Viên Giác đồng lên Chánh Điện để tọa Thiền và trì tụng Thần Chú Thủ Lăng Nghiêm, như hằng ngày ở đây vẫn đều công phu kinh kệ như vậy. Hôm ấy cũng là một ngày đặc biệt vì có nhiều sự kiện quan trọng chưa dự tính trước đó trong chương trình. Khi vào Bồ Đề Đạo tràng, sau thời tụng kinh Phổ Môn tại Đạo Tràng Pháp Hoa của Thầy Nhuận Tiến, là thời giảng của chúng tôi về Bồ Tát Thiện Thuận, phẩm thứ 27 thuộc quyển thứ 6 trong Kinh Đại Bảo Tích gồm 9 quyển. Kế tiếp là việc tham gia một Hội Nghị chưa chuẩn bị trước do Hòa Thượng Thích Huyền Diệu (Dr. Lâm) chủ động mời. Đó là một Hội Nghị đầu tiên về dòng họ Sakya của Đức Phật tại khách sạn Anand gần đó. Ông cháu chúng tôi dùng xe lôi để đi đến khách sạn. Tại đây các Tăng Sĩ, Giáo Sư, Học giả, cảm tình viên của dòng họ Thích Ca đã có mặt. Tôi được Thầy Huyền Diệu giới thiệu với học trò của mình trong vai trò Phó Chủ Tịch Hội Đồng Tăng Già Thế Giới (World Buddhist Sangha Council), tôi lên đốt đèn và được choàng khăn của khách đặc biệt. Hội nghị với tiêu đề là: The First International - Sakya Convention 2026. Đây là một sự kiện hy hữu theo Thầy Huyền Diệu. Bởi lẽ là lần đầu tiên khơi dậy vai trò của những người thuộc dòng họ Thích vẫn còn hiện hữu cho đến ngày hôm nay. Sau khi dùng trưa, chúng tôi trở về lại Trung Tâm Tu Học Viên Giác để gặp người lái xe bàn về việc đi thăm

các Thánh địa tiếp theo, nhằm rõ biết về lộ trình và giá cả.

Đúng 8 giờ sáng ngày 29.1.2026 chiếc xe du lịch chở Thầy Trò, Ông Cháu chúng tôi và người hướng dẫn xuất phát từ Gaya hướng về Vaisali, nơi Đức Phật lần đầu tiên độ cho người nữ xuất gia và cũng là nơi mà Đức Phật vẫy tay chào dòng họ Mạt Lị lần cuối cùng, trước khi đi về Kushinagara để nhập Đại Bát Niết Bàn. Ngày nay ở tại Vaisali có thêm Đại Tháp tôn trí xá lợi của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni mới vừa được khánh thành cách đây chừng vài năm về trước. Nơi nầy sẽ trở thành Thánh địa nổi tiếng, vì những dự án đã và đang cũng như sẽ xây dựng. Tại nơi đây, gần 20 năm trước (2007) Ni Trưởng Thích Nữ Khiết Minh đã cho xây dựng nên Chùa Kiều Đàm Di Việt Nam tại Ấn Độ, địa chỉ: Vishwashanti Pagoda Road- Vaisali-Bihar-844128 India. Tel 0091 943 100 7668 hay 0091-993 488 0349. E Mail: kieudamdi@gmail.com . Website: mahaprajapatitrust.com. Chiều cùng ngày chúng tôi đã đến viếng thăm các nơi như: Tháp thờ xá Lợi Phật, Trụ đá Vua A Dục, đi thăm nơi Đức Phật độ cho Bà Ma Ha Ba Xà Ba Đề và 500 thể nữ dòng họ Thích phát tâm xuất gia cũng như nơi Đức Phật đã vẫy tay chào dân làng Mạt Lị lần cuối.

Mặc dầu đường sá ngày nay sau mấy mươi năm tu bổ, sửa sang rất sạch sẽ, thoáng mát, ít ổ gà….nhưng vì xe cộ và người, vật…quá đông, nên chúng tôi di chuyển khá vất vả để đến nơi đó. Đêm nghỉ lại ở chùa thật là bình an và không bị đánh thức bởi những con muỗi luôn vo ve bên hai tai của mình.

Sáng sớm ngày 30.1.2026 sau thời Kinh Lăng Nghiêm trên Chánh điện Chùa Kiều Đàm Di, trao quà đầu Xuân, chúng tôi dùng sáng và sau đó được Quý

Sư Cô đưa đi thăm tất cả các khu vực của chùa đã được kiến trúc xây dựng từ lâu nay. Thật là tuyệt vời. Đúng 8:30. Chúng tôi hướng đến trường học Kiều Đàm Di do Ni Trưởng tạo lập và Quý Sư Cô hướng dẫn. Hiện tại có trên 2.200 em học tiểu học không phải trả lệ phí, qua sự hướng dẫn của gần 50 Thầy, Cô người Ấn Độ dạy cho các em cả tiếng Anh và tiếng Hindi. Sau khi các em học tại đây, chính phủ Ấn tiếp tục nhận các em vào học trung học Ấn Độ; nếu các em muốn học tiếp. Đây là con đường giáo dục dài lâu và mang nhiều ý nghĩa trọng đại. Nếu Quý Vị nào có quan tâm muốn giúp đỡ thì xin liên lạc về E Mail và số Phone bên trên để được hướng dẫn. Chúng tôi nói vài lời thăm hỏi bằng tiếng Anh, Thầy Hiệu Trưởng dịch ra tiếng Hindi và phát quà của chùa cho các em. Riêng Thầy Trò, Ông Cháu chúng tôi đã tặng cho các em 100 bộ đồng phục để các em mặc đi học. Đó là những gì chúng tôi đã làm được trong kỳ nầy tại Vaisali.

Kế tiếp người tài xế Ấn Độ chở chúng tôi đến nền của Bảo tháp thờ 1 phần 8 xá lợi của Đức Phật, sau khi trà tỳ. Dân làng nầy được hân hạnh đón nhận xá lợi của Đức Phật về đây để thờ và xá lợi đã lưu lạc qua đến tận Thái Lan, rồi Anh Quốc, Pháp Quốc và ngày nay xá lợi của Ngài trở về lại đây, ngự trong ngôi bảo tháp linh thiêng, nằm ngay trước chùa Kiều Đàm Di mà Ni Trưởng Thích Nữ Khiết Minh đã sáng lập dựng nên. Quả là “phép Phật nhiệm màu” là vậy.

Sau khi dùng trưa, chúng tôi lên xe hơi hướng về Kushinagara, nơi có Chùa Linh Sơn và trường Trung học Linh Sơn

do Ni Sư Thích Nữ Trí Thuận thành lập. Chuyến đi vẫn còn dài, chưa chấm dứt nơi đây, sẽ còn kể tiếp đến lần thứ 5 nữa là chấm dứt. Xin Quý vị tiếp tục đón xem.

Viết xong vào lúc 11 giờ 30 trưa ngày 29.1.2026 tại thư phòng Chùa Kiều Đàm Di vùng Vaisali, Ấn Độ.